Շաքիում ձերբակալված ադրբեջանցի զինծառայող Նասիմ Մուսաևի դեպքը դեռ ամբողջությամբ պարզաբանված չէ։ Բաքվի տվյալներով՝ նա սեպտեմբերի 26-ին լքել է Լաչինի ուղղությամբ տեղակայված զորամասը, իսկ նրա նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ։ Հոկտեմբերի 1-ին Մուսաևը արդեն Հայաստանի տարածքում էր՝ Շաքի գյուղում։ Այս ժամանակագրությունը ինքնին կարևոր հարց է բացում։ Ինչպե՞ս է զորամասից հեռացած զինված զինծառայողը մի քանի օր անց հայտնվել հայկական բնակավայրում։ Այս դեպքը հիշեցնում է 2014 թվականի Քարվաճառի պատմությունը։ Այդ ժամանակ Դիլգամ Ասկերովն ու Շահբազ Գուլիևը հայտնվել էին շրջանում, իսկ Բաքուն պնդում էր, որ նրանք պարզապես խաղաղ քաղաքացիներ էին, որոնք եկել էին հարազատների շիրիմներ այցելելու։ Այդ վարկածը հետո կրկնել էին նաև Ադրբեջանի պաշտոնական կառույցներն ու նախագահ Իլհամ Ալիևը։ Փաստերը շատ ավելի ծանր պատկեր էին ցույց տալիս։ Այն ժամանակվա իրավապահների տվյալներով՝ խումբը զինված ներթափանցել էր Քարվաճառ, օրեր շարունակ շարժվել տարածքում, առևանգել ու սպանել 17-ամյա Սմբատ Ցականյանին։ Խմբի երրորդ անդամ Հասան Հասանովը սպանել էր մայոր Սարգիս Աբրահամյանին և ծանր վիրավորել Կարինե Դավթյանին։ Տարիներ անց պատմությունը նոր շրջադարձ ստացավ արդեն Ադրբեջանում։ 2022-ին Շահբազ Գուլիևը հեռուստատեսային հարցազրույցում հայտարարեց, որ իրենց Քարվաճառ էին ուղարկել իշխանության հանձնարարությամբ, տվել էին զենք ու նռնակներ։ Այդ հայտարարությունը լրջորեն խարխլեց «գերեզմաններ այցելելու» պաշտոնական վարկածը։ Այս նախադեպը այսօր էլ կարևոր է։ Նման դեպքերից հետո պաշտոնական վարկածները երբեմն փոխվում են շատ արագ։ Զինված ներթափանցումը կարող է ներկայացվել որպես պատահական սահմանահատում, իսկ զինծառայողի գործողությունները՝ անձնական նախաձեռնություն։ Այդպես քաղաքական բացատրությունը սկսում է մեղմել այն, ինչ սկզբում անվտանգության լուրջ միջադեպ էր։ Նասիմ Մուսաևի դեպքում Բաքուն առայժմ ընդունել է հիմնական փաստերը։ Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը հայտնել է, որ նա ինքնակամ լքել է զորամասը, և հաստատել է նրա գտնվելը Հայաստանի տարածքում։ Կարևոր է, որ այս հստակությունը պահպանվի նաև հետագա քննության ու պաշտոնական մեկնաբանությունների ընթացքում։ Շաքիի դեպքի ամբողջ շղթան դեռ պետք է վերականգնել։ Կարևոր է պարզել, երբ է Մուսաևը հատել սահմանը, ինչ ճանապարհով է շարժվել, որքան ժամանակ է գտնվել Հայաստանում, ինչպես է հասել գյուղ և ինչ հանգամանքներում է կրակել կնոջ վրա։ Պետք է հստակեցվի նաև նրա մոտ եղած զենքի ծագումը։ Այս դեպքն ավելի լայն քաղաքական նշանակություն ունի։ Հայաստանն ու Ադրբեջանը փորձում են հարաբերությունները կառուցել նոր հիմքի վրա, իսկ դրա համար կարևոր է կատարվածի շուրջ նույն փաստական հենքը պահպանելը։ Սահմանային միջադեպերի շուրջ փոխվող ու հակասող վարկածները արագ թուլացնում են վստահությունը։ Խաղաղության համար անհրաժեշտ է առնվազն ընդհանուր փաստական հիմք, նույնիսկ երբ կողմերի գնահատականները տարբեր են։ Սահմանային միջադեպերից հետո պայքարը հաճախ տեղափոխվում է նաև դրանց մեկնաբանության դաշտ։ 2014-ին Բաքուն Քարվաճառ մտածներին ներկայացնում էր որպես հարազատների շիրիմներ այցելող մարդկանց։ Տարիներ անց խմբի անդամներից մեկը պատմեց այլ պատմություն։ Այս հակասությունն ունի պարզ հետևանք՝ երբ նույն դեպքի մասին պաշտոնական պատմությունը փոխվում է, դրա հետ միասին նվազում է նաև վստահությունը։ Շաքիի դեպքում այս հստակությունը հատկապես կարևոր է։ Բաքուն արդեն հաստատել է, որ Մուսաևը զինծառայող է, լքել է զորամասը և հայտնվել Հայաստանի տարածքում։ Հետագա քննությունն ու պաշտոնական մեկնաբանությունները պետք է պահպանեն այս փաստական հիմքը։ Հայկական կողմի անելիքը նույնպես պարզ է։ Պետք է ամբողջությամբ վերականգնել Մուսաևի տեղաշարժը, հասկանալ՝ ինչպես է նա հատել սահմանը և հասել Շաքի, հրապարակել հաստատված փաստերը և վերացնել այն խոցելիությունները, որոնք բացահայտեց այս դեպքը։ Խաղաղության նկատմամբ վստահությունը նվազում է, երբ փաստերը փոխարինվում են քաղաքական շահին հարմար մեկնաբանություններով։ Քարվաճառի պատմությունը ցույց տվեց, որ քաղաքական բացատրությունները կարող են փոխվել, իսկ դեպքի հիմնական փաստերը՝ մնալ նույնը։ Զենքը, զոհերը, անցած ճանապարհը և ժամանակագրությունը վերջում ավելի խոսուն են, քան ցանկացած պաշտոնական վարկած։ Շաքիի դեպքում հիմա ամենակարևորը կատարվածի ամբողջ շղթան հստակեցնելն է և փաստերը քաղաքական մեկնաբանություններից առանձնացնելը։ Խաղաղությունը վստահություն է պահանջում։ Իսկ վստահությունը հնարավոր է միայն այն ժամանակ, երբ կողմերը կատարվածի հիմնական փաստերի շուրջ ընդհանուր հենք ունեն։
