Ադրբեջանական Günün Səsi պարբերականը հոկտեմբերի 19-ին հրապարակել է տնտեսագետ Մահիր Զեյնալովի գնահատականը, ըստ որի՝ Ղարաբաղյան հակամարտության ընթացքում Ադրբեջանին պատճառված վնասը կազմում է շուրջ 150 միլիարդ դոլար։ Հաշվարկը հիմնված է 2023 թվականին ստեղծված պետական հանձնաժողովի մշակած մեթոդաբանության վրա։ 150 միլիարդ դոլարի գնահատականն առաջին անգամ չէ, որ հնչում է Բաքվից։ Դեռ 2024 թվականի դեկտեմբերին այդ թիվը հրապարակել էր Իլհամ Ալիևը։ Այժմ այն ներկայացվում է պետական հանձնաժողովի մշակած հաշվարկային մեթոդաբանությամբ։ Ուրվագծվում է Բաքվի քաղաքական հաշվարկը՝ վնասի գնահատականին տալ փաստաթղթային հիմք և հետագայում այն օգտագործել Հայաստանի նկատմամբ միջազգային ճնշման ու հնարավոր փոխհատուցման պահանջների համար։ Այս զարգացումը հատկապես զգայուն է Վաշինգտոնի պայմանավորվածությունների համատեքստում։ TRIPP-ը, տարածաշրջանային հաղորդակցությունների գործարկումը և ամերիկյան տնտեսական ներկայությունը Հայաստանի համար ստեղծում են նոր հնարավորություններ։ Բաքվի հնարավոր փոխհատուցման պահանջը կարող է ծանրանալ այդ գործընթացի վրա՝ խաղաղության օրակարգ ներմուծելով ֆինանսական պարտավորությունների և երկարատև ճնշման վտանգ։ 150 միլիարդի շուրջ ձևավորվող օրակարգը կարող է Հայաստանին կանգնեցնել մի իրավիճակի առաջ, երբ պատերազմի ավարտից հետո էլ ստիպված կլինի բանակցել դրա տնտեսական գնի շուրջ։ Հայաստանը ևս ունի փաստաթղթավորման և իրավական գնահատականի ենթակա ծանր կորուստներ՝ 2020 թվականի պատերազմից մինչև 2021–2022 թվականների ադրբեջանական ներխուժումներ և 2023 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի հայաթափում։ Դրանց հետևանքները պետք է մանրակրկիտ հաշվառվեն և դառնան Հայաստանի իրավական ու դիվանագիտական օրակարգի մաս։ Առանց այդ աշխատանքի Բաքուն հնարավորություն կստանա միակողմանիորեն սահմանելու հակամարտության տնտեսական գինը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի խաղաղության պայմանագրի վերջնական կարգավորումների հարցը։ Կողմերի միջև պահանջներից հրաժարվելու կամ միջպետական հայցերը դադարեցնելու ցանկացած պայմանավորվածություն պետք է ունենա հստակ իրավական բովանդակություն։ Հետագա տարաձայնությունների համար տարածություն թողնելը կարող է տասնամյակներով երկարաձգել հակամարտության տնտեսական հետևանքները։ Խաղաղությունը չի կարող Հայաստանի համար վերածվել անվերջ վճարվող պարտքի, որի չափն ու պայմանները միակողմանիորեն սահմանում է Բաքուն։ 150 միլիարդ դոլարի գնահատականը դեռ իրավական ուժ չունի, սակայն արդեն կարող է ծառայել որպես Հայաստանի նկատմամբ ճնշման գործիք։ Խաղաղության պայմանագիրը պետք է վերջնականապես կարգավորի նաև փոխադարձ պահանջների հարցը։ Հակառակ դեպքում Բաքուն հնարավորություն կստանա պատերազմի ավարտից տարիներ անց Հայաստանին ներկայացնելու նոր հաշիվներ՝ խաղաղությունը վերածելով երկարատև տնտեսական պարտավորության։
