Ստեփանավանի ընտրություններից չորս օր առաջ իրավապահ համակարգը լայնածավալ գործողություններ է իրականացնում «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչների և աջակիցների շրջանում։ Հայտնի է 14 ձերբակալվածի մասին։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի հաղորդմամբ՝ կուսակցության ընտրական ցուցակը գլխավորող թեկնածուն, այլ անձանց օժանդակությամբ, ենթադրաբար ընտրակաշառք է բաժանել մի քանի տասնյակ քաղաքացիների և նախապատրաստվել կաշառել ևս երեք տասնյակից ավելի ընտրողի։ Ընտրակաշառքը ժողովրդավարության դեմ ուղղված հանցագործություն է, և դրա յուրաքանչյուր դեպք ենթակա է պատշաճ քննության՝ անկախ քաղաքական պատկանելությունից։ Սակայն Ստեփանավանի իրադարձությունները շատ ավելի սկզբունքային հարց են առաջ բերում։ Ինչո՞ւ է Հայաստանի իրավապահ համակարգն այդքան արդյունավետ ընտրակաշառքի բացահայտման գործում և այդքան աննկատելի՝ վարչական ռեսուրսի չարաշահման վերաբերյալ ահազանգերի պարագայում։ Ընտրակաշառքի ենթադրյալ դեպքերը բացահայտելու համար պետությունն օգտագործում է օպերատիվ-հետախուզական միջոցների ամբողջ զինանոցը՝ գաղտնալսումներ, թաքնված տեսանկարահանումներ, խուզարկություններ, ձերբակալություններ։ Մինչդեռ մարզերից հնչող ահազանգերը՝ աշխատակիցների նկատմամբ ճնշումների, քաղաքական հայացքների պատճառով աշխատանքից ազատումների և իշխանական թեկնածուների օգտին վարչական լծակների կիրառման մասին, առայժմ չեն արժանացել համարժեք հրապարակային իրավապահ արձագանքի։ Ավելին, իրավիճակը հասել է այն աստիճանի, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն անձամբ է քաղաքացիներին հորդորում ապացույցներն ուղարկել իր էլեկտրոնային փոստին։ Ստացվում է՝ ընտրական օրինականության պահպանման պետական համակարգը մի դեպքում գործում է սեփական նախաձեռնությամբ, մյուս դեպքում սպասում վարչապետի փոստարկղին։ Հոկտեմբերի 20-ին Փաշինյանը վարչական լծակներ կիրառող և քաղաքական ճնշումներ գործադրող պաշտոնյաներին սպառնաց աշխատանքից ազատմամբ ու քրեական պատասխանատվությամբ։ Սակայն վարչապետի խիստ զգուշացումը դեռևս օրենքի կիրառություն չէ։ Իրավապահ համակարգն ունի նման խախտումները բացահայտելու բավարար լիազորություններ և գործիքներ։ Ընտրակաշառքի գործերով ցուցաբերվող վճռականությունը պետք է դրսևորվի նաև իշխանական պաշտոնյաների հնարավոր ապօրինությունները քննելիս։ Հակառակ դեպքում օրենքի ընտրողական կիրառությունը կարժեզրկի ժողովրդավարության պաշտպանության մասին իշխանության բոլոր հավաստիացումները։ «Ուժեղ Հայաստան»-ի ներկայացուցիչները պնդում են, որ Ստեփանավանում իրենց աջակիցները քաղաքական հայացքների պատճառով ենթարկվել են ճնշումների, իսկ պայմանագրային զինծառայողներից մեկն ազատվել է աշխատանքից՝ հոր կուսակցական ընտրության հետևանքով։ Հայաստանը տասնամյակներ շարունակ ապրել է մի համակարգում, որում պաշտոնը, աշխատանքն ու վարչական լծակները ծառայել են ընտրական արդյունքներ ապահովելուն։ 2018 թվականի հեղափոխությունը նաև այդ արատավոր գործելակերպին վերջ տալու հանրային պահանջի արտահայտությունն էր։ Ութ տարի անց նույն մեթոդների վերադարձի մասին ահազանգերն արդեն լուրջ հարցեր են առաջացնում իշխանության քաղաքական վարքագծի և հեղափոխության կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկի պահպանման վերաբերյալ։ Ստեփանավանում վճռվում է նաև պետության՝ ազատ ընտրություններ ապահովելու և օրենքը բոլորի նկատմամբ հավասար կիրառելու կարողության հարցը։ Հայաստանն իր ապագան կապում է եվրոպական ինտեգրման, ինքնիշխանության ամրապնդման և ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման հետ։ Այդ ճանապարհին ազատ ընտրությունները երկրի միջազգային արժանահավատության կարևորագույն չափանիշներից են։ Պետությունը չի կարող ժողովրդավարության մասին համոզիչ խոսել Բրյուսելում և անպատասխան թողնել քաղաքական ճնշումների վերաբերյալ ահազանգերը տեղական համայնքներում։ Օրենքի ընտրողական կիրառումը թուլացնում է նաև պետության անվտանգությունը։ Վարչական կախվածությունների և անձնական հավատարմության վրա հենված իշխանությունը հեշտությամբ կարող է դառնալ արտաքին ազդեցության թիրախ։ Հայաստանի ինքնիշխանության ամրապնդումը պահանջում է անկախ ու հաշվետու պետական հաստատություններ, ազատ քաղաքացի և ինքնուրույն համայնքներ։ Ստեփանավանի գործը կարող է կարևոր փորձություն դառնալ հենց իշխանության համար։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն պարտավոր է հանգամանորեն քննել ընտրակաշառքի վերաբերյալ ձեռք բերված տեղեկությունները։ Նույն հետևողականությամբ պետք է քննվեն վարչական ռեսուրսի չարաշահման և քաղաքական հետապնդումների մասին ահազանգերը։ Հանրությունը պետք է տեսնի երկու ուղղություններով կատարված աշխատանքի արդյունքները։ Հոկտեմբերի 25-ի ընտրությունների գլխավոր հարցերից մեկը պետության անկողմնակալությունն է։ Իշխանության նկատմամբ վստահությունը պահանջում է օրենքի հավասար կիրառություն, այդ թվում՝ սեփական թիմի ներկայացուցիչների նկատմամբ։ Ժողովրդավարության համար վտանգավոր է այն իրավապահ համակարգը, որի օպերատիվ կարողությունները հանրությունն առավելապես տեսնում է ընդդիմադիրների գործերով։ Օրենքի հեղինակությունը պահանջում է նույն վճռականությունը նաև իշխանական պաշտոնյաների հնարավոր ապօրինությունները քննելիս։ Հայաստանն արդեն չափազանց թանկ է վճարել ընտրությունը վերահսկվող գործընթացի վերածելու համար։ Այդ անցյալ վերադարձի նույնիսկ փոքր հնարավորությունը պետք է բացառվի։ Ստեփանավանում քննության է դրված նաև պետության քաղաքական հասունությունը։ Եվ այդ քննությունը պետք է հանձնի առաջին հերթին իշխանությունը։
