Դուբայում ընթացող դատական վեճը բացահայտում է ռուսական նավթի միջազգային առևտրի ստվերային համակարգի ուշագրավ մանրամասներ։ Գործի կենտրոնում ադրբեջանցի խոշոր նավթային միջնորդներ են, «Ռոսնեֆտի» նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյա, հարյուրավոր միլիոն դոլարներ և չեչեն զինյալների միջոցով հաշվեհարդարի սպառնալիքների մասին պնդումներ։ The Wall Street Journal-ի ուսումնասիրած դատական փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես է Ռուսաստանը արևմտյան պատժամիջոցների պայմաններում շարունակում արտահանել նավթը, ովքեր են ապահովում այդ առևտուրը և ինչ ֆինանսական շահեր են ձևավորվել դրա շուրջ։ Հետաքննության առանցքում ադրբեջանցի գործարարներ Թահիր Գարաևն ու Էթիբար Էյուբն են։ Նրանց հետ կապվող Coral Energy առևտրային ցանցը ռուս-ուկրաինական պատերազմի ընթացքում դարձել է «Ռոսնեֆտի» նավթի արտահանման գլխավոր միջնորդներից։ Սինգապուրում 2010 թվականին հիմնադրված ընկերությունն ի սկզբանե զբաղվում էր ադրբեջանական նավթով։ Սակայն 2022 թվականից հետո դրա հետ կապված գործարարները ներգրավվել են անհամեմատ ավելի մեծ ծավալի ռուսական նավթային գործարքներում։ WSJ-ի տեղեկություններով՝ «Ռոսնեֆտի» ղեկավար Իգոր Սեչինի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների արդյունքում նրանց ցանցը ստանձնել է ռուսական նավթի արտահանման զգալի մասը։ Խոսքը տարեկան տասնյակ միլիարդավոր դոլարների շրջանառության մասին է։ Այս համակարգը ձևավորվել է արևմտյան պատժամիջոցների հետևանքով։ Միջազգային խոշոր առևտրային ընկերությունների հեռանալուց հետո ռուսական նավթի վաճառքի կարևոր գործառույթներ փոխանցվել են նոր միջնորդների։ Տարբեր երկրներում գրանցված ընկերությունները, բարդ սեփականատիրական կապերը, ֆինանսական փոխանցումների շղթաներն ու հին լցանավերից կազմված ստվերային նավատորմը դարձել են արտահանման հիմնական գործիքներից։ Դրանց միջոցով Ռուսաստանը պահպանել է իր ներկայությունը միջազգային նավթային շուկայում՝ ստանալով Ուկրաինայի դեմ պատերազմը ֆինանսավորելու համար կարևոր եկամուտներ։ Այդ փակ համակարգի ներսում ծագած հակամարտությունը հասել է Դուբայի դատարան։ Իգոր Սողլաևը, որը նախկինում ղեկավարել է «Ռոսնեֆտի» նավթաքիմիական ստորաբաժանումը և եղել Իգոր Սեչինի խորհրդականը, փորձել է շահույթ ստանալ ռուսական դիզելային վառելիքը Բրազիլիա արտահանելուց։ Դուբայում հիմնադրած DIA33 ընկերության միջոցով նա պայմանավորվել է վառելիքի մատակարարների հետ և նախապես վարձակալել պահեստային տարածքներ բրազիլական նավահանգիստներում։ Գործարքը խափանվել է, երբ նավահանգիստներից մեկը հրաժարվել է ընդունել տասնյակ միլիոնավոր դոլարների դիզելային վառելիք տեղափոխող հին լցանավը։ Բեռնաթափումը շաբաթներով ձգձգվել է։ Դրան հաջորդել են վճարումների շուրջ վեճերը։ Մատակարարները Սողլաևին մեղադրել են բեռը յուրացնելու մեջ և Դուբայի արբիտրաժում հասել 42 միլիոն դոլարի վճարման որոշման։ Սողլաևն իր հերթին նախկին գործընկերներին մեղադրում է առևտրային տեղեկությունները յուրացնելու և հաճախորդներին իր ընկերությունից հեռացնելու մեջ։ Նրա պնդմամբ՝ Coral ցանցի հետ կապվող գործարարները համագործակցության ընթացքում ծանոթացել են DIA33-ի բրազիլացի գնորդներին, ապա սկսել անմիջական գործարքներ կնքել նրանց հետ։ Իր կորցրած եկամուտը Սողլաևը գնահատում է ավելի քան 500 միլիոն դոլար։ Դատական գործի առավել ուշագրավ դրվագներից մեկը վերաբերում է սպառնալիքներին։ Սողլաևի պնդմամբ՝ Էթիբար Էյուբը հեռախոսազրույցի ժամանակ հայտնել է, որ իրենց վեճը քննարկել է չեչեն դաշտային հրամանատարի հետ։ Գործարարն այդ խոսքերը գնահատել է որպես սպանության սպառնալիք։ Այս դրվագը դատական կարգով դեռ հաստատված չէ, սակայն դրա հրապարակումը լրացուցիչ ուշադրություն է հրավիրում նավթային միջնորդների միջև ծագած հակամարտության վրա։ 2026 թվականի հունիսին Դուբայի դատարանը Սողլաևի հայցով ժամանակավորապես սահմանափակել է Գարաևի, Էյուբի և ևս 13 պատասխանողների՝ մինչև 704 միլիոն դոլարի ակտիվների տնօրինումը։ Հետագայում դատավորը կասկածի տակ է դրել գործը քննելու իր իրավասությունը։ Այդ որոշումը բողոքարկվել է, իսկ ակտիվների նկատմամբ սահմանափակումները դեռ ուժի մեջ են։ Դատական վեճը շարունակվում է նաև Բրազիլիայում։ Այս պատմությունը կարևոր է հատկապես ռուսական նավթի արտահանման նոր կառուցվածքը հասկանալու համար։ Արևմտյան պատժամիջոցները զգալիորեն փոխել են այդ առևտրի մասնակիցների կազմը։ Միջազգային հայտնի ընկերություններին փոխարինած միջնորդները ստացել են հսկայական ֆինանսական հնարավորություններ և վերահսկողություն մատակարարման կարևոր շղթաների նկատմամբ։ Ռուսական պետական նավթային ընկերությունների և արտասահմանյան մասնավոր գործարարների շահերն այս համակարգում սերտորեն փոխկապակցվել են։ Ադրբեջանական գործարար շրջանակների ներգրավվածությունն ունի նաև աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Մինչ Ադրբեջանը ներկայանում է որպես Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության կարևոր գործընկեր, ադրբեջանցի ազդեցիկ նավթային միջնորդները, ըստ WSJ-ի, մասնակցում են Ռուսաստանի նավթային արտահանման այնպիսի գործարքների, որոնք օգնում են պահպանել Մոսկվայի ֆինանսական մուտքերը պատժամիջոցների պայմաններում։ Այս հանգամանքը պահանջում է առանձնահատուկ ուշադրություն եվրոպական վերահսկող մարմինների կողմից։ Միաժամանակ հրապարակված փաստերը չեն հաստատում Ադրբեջանի պետական կառույցների մասնակցությունն այդ գործարքներին։ Մեծ Բրիտանիան և Եվրամիությունն արդեն պատժամիջոցներ են սահմանել Գարաևի, Էյուբի և նրանց հետ կապվող մի շարք անձանց նկատմամբ։ Էյուբը մերժել է իր նկատմամբ սահմանված պատժամիջոցների հիմնավորվածությունը, իսկ Գարաևի փաստաբանը հայտարարել է, որ իր վստահորդը 2022 թվականից նավթային գործարքներով չի զբաղվում։ Դուբայի դատական գործընթացը կարող է նոր տեղեկություններ հրապարակել ռուսական նավթի մատակարարման պայմանագրերի, ֆինանսական փոխանցումների, միջնորդավճարների և գործարքների վերջնական շահառուների մասին։ Արդեն հրապարակված փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ այդ շուկայի ներսում առկա են խոշոր ֆինանսական հակասություններ, իսկ դրանց մասնակիցները պատրաստ են միջազգային դատարաններում պայքարել հարյուրավոր միլիոն դոլարների համար։ Այս գործի կարևորագույն հետևությունն առնչվում է պատժամիջոցների արդյունավետությանը։ Ռուսական նավթի վաճառքը սահմանափակելու արևմտյան քաղաքականությունը բախվել է միջազգային միջնորդների ճկուն և դժվար վերահսկելի ցանցերին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս շարունակելու մատակարարումները, վերակազմակերպելու առևտրային կապերը և պահպանելու ֆինանսական հոսքերը։ Գարաևի և Էյուբի շուրջ ծավալվող դատական պատմությունը բացահայտում է այդ համակարգի ադրբեջանական կարևոր օղակներից մեկը։ Դրա հետագա ուսումնասիրությունը կարող է ցույց տալ նաև, թե պատժամիջոցների պայմաններում ռուսական նավթից գոյացած միլիարդավոր դոլարներն ինչ ճանապարհներով են անցնում, ինչպես են բաշխվում միջնորդների միջև և որքանով են հասանելի միջազգային վերահսկողությանը։
