Հոկտեմբերի 28-ին «Զվարթնոց» օդանավակայանում ոստիկանները բաժանմունք են տարել ռուսաստանյան «Լուդինգ» ընկերության համահիմնադիր Արթուր Վարժապետյանին։ Նա Երևան էր ժամանել մոր հուղարկավորությանը մասնակցելու համար։ ՆԳՆ-ն հայտնել է, որ գործարարը հրավիրվել է ստուգողական գործողությունների շրջանակում, ապա ազատ արձակվել։ Գերատեսչությունը չի պարզաբանել ստուգման պատճառներն ու Վարժապետյանի դատավարական կարգավիճակը։ Այս միջադեպը նոր ուշադրություն է հրավիրում Վարժապետյանի գործարար անցյալի, Գագիկ Ծառուկյանի հետ երկարամյա համագործակցության և հայկական ալկոհոլային արտադրանքի ռուսական շուկայում նրա ունեցած ազդեցության վրա։ Առանձնապես ուշագրավ են նախկին իշխանության ազդեցիկ շրջանակների հետ նրա կապերը, արտասահմանյան համատեղ ընկերությունները և հայկական կոնյակի արտահանման շուրջ վերջին ամիսներին հնչած մեղադրանքները։ Վարժապետյանը ռուսական ալկոհոլային շուկայի խոշոր գործարարներից է։ 1993 թվականին Արմեն Շահազիզյանի հետ հիմնադրած «Լուդինգը» հետագայում դարձել է Ռուսաստանում ալկոհոլային խմիչքների ներմուծման և բաշխման առաջատար ընկերություններից։ 2021 թվականին ընկերության հասույթը կազմել է շուրջ 34,8 միլիարդ ռուբլի։ Նրա առևտրային ցանցով ռուսական շուկա են մուտք գործել հարյուրավոր արտադրողների խմիչքներ, այդ թվում՝ հայկական կոնյակն ու գինին։ Վարժապետյանի և Գագիկ Ծառուկյանի գործարար համագործակցության հրապարակային հետքերը տանում են առնվազն 2010 թվական։ Այդ ժամանակ նրանց տնտեսական շահերը միավորվել են հայկական կոնյակի արտադրության, ռուսական շուկայում դրա ներկայացման և վաճառքի շուրջ։ 2010 թվականի դեկտեմբերին Մոսկվայում ներկայացվել է KREMLIN AWARD հայկական կոնյակը։ Նախագծին մասնակցել են Ռուսաստանի նախագահի գործերի կառավարչության ենթակայությամբ գործող «Կրեմլյովսկի» առևտրային տունը, Ծառուկյանին պատկանող Երևանի «Արարատ» կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատը և «Լուդինգը»։ Վերջինս ստանձնել է արտադրանքի բացառիկ բաշխումը ռուսական շուկայում։ 2011 թվականի փետրվարին Ծառուկյանը, Վարժապետյանը և Շահազիզյանը համատեղ ներկայացրել են նախագիծը։ Միջոցառման մանրամասները պահպանվել են «Լուդինգի» պաշտոնական կայքում։ Նրանց համագործակցությունն ընդգրկել է նաև «Նոյ» կոնյակի և «Կոտայք» գարեջրի վաճառքը Ռուսաստանում։ «Լուդինգի» առևտրային ցանցը Ծառուկյանի արտադրանքի համար ապահովել է մուտք դեպի ռուսական խոշոր շուկա և վաճառքի լայն հնարավորություններ։ Ուշադրության է արժանի նաև KREMLIN AWARD-ի ներկայացմանը ՌԴ նախագահի գործերի կառավարիչ Վլադիմիր Կոժինի մասնակցությունը։ Նախագծի մասնակիցների կազմը պատկերացում է տալիս ռուսական պետական կառույցների հետ այն գործարար շփումների մասին, որոնք ուղեկցել են «Լուդինգի» գործունեությանը։ Նման կապերը մեծ նշանակություն ունեն խիստ կարգավորվող ալկոհոլային շուկայում, որի մասնակիցների գործունեությունն ուղղակիորեն կախված է արտոնագրերից, մատակարարման թույլտվություններից և վերահսկողական մարմինների որոշումներից։ Վարժապետյանի գործարար կապերի առավել ուշագրավ դրվագներից մեկը բացահայտվել է 2017 թվականին։ «Հետք»-ի ուսումնասիրության համաձայն՝ 2016 թվականի օգոստոսին Վարժապետյանը, Շահազիզյանը և Գագիկ Ծառուկյանի հետ փոխկապակցված գործարար Սեդրակ Առուստամյանը Բուլղարիայի Պլովդիվ քաղաքում պայմանավորվել են հիմնել «Լենդմարկ Էյջնսի» ընկերությունը։ Այն գրանցվել է սեպտեմբերին։ Երեք համահիմնադիրներն ունեցել են հավասար բաժնեմասեր։ Ընկերության գործունեության նախատեսված ուղղությունները ներառել են կոնյակի սպիրտի առևտրային միջնորդությունը, ներմուծումն ու արտահանումը, անշարժ գույքի գործարքները, զբոսաշրջությունը և հյուրանոցային բիզնեսը։ Կանոնադրական կապիտալը կազմել է ընդամենը ինը բուլղարական լև։ Այս փաստը կարևոր է Վարժապետյանի և Ծառուկյանի գործարար շրջանակների հարաբերությունները գնահատելու համար։ Բուլղարիայում նրանց գործընկերների հիմնադրած ընկերությունը վկայում է արտասահմանյան համատեղ բիզնես նախաձեռնության մասին։ Առայժմ հրապարակված չեն բավարար տվյալներ ընկերության հետագա գործարքների, ֆինանսական շրջանառության և փաստացի գործունեության ծավալների վերաբերյալ։ Հատկանշական է նաև Սեդրակ Առուստամյանի հետագա քրեական պատմությունը։ 2026 թվականի օգոստոսին Հայաստանի քննչական կոմիտեն Առուստամյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում է հարուցել առանձնապես խոշոր չափերի խարդախությանն ու փողերի լվացմանն օժանդակելու մեղադրանքով։ Գործը վերաբերում է Գագիկ Ծառուկյանի և այլ անձանց կողմից իրանցի գործարարներից շուրջ 21 միլիոն դոլարի գույք և դրամական միջոցներ ենթադրաբար հափշտակելուն։ Առուստամյանը կալանավորվել է, իսկ հոկտեմբերին մեկնարկել է Ծառուկյանի և մյուս մեղադրյալների դատավարությունը։ Վարժապետյանի անունը հայտնվել է նաև նախկին իշխանություններին աջակցող գործարարների հրապարակային շրջանակում։ 2017 թվականի հունվարին նա ընդգրկվել է ռուսաստանաբնակ 30 հայ գործարարների ցուցակում, որոնք աջակցություն են հայտնել Սերժ Սարգսյանի և վարչապետ Կարեն Կարապետյանի ղեկավարությամբ իրականացվող քաղաքականությանը և պատրաստակամություն հայտնել մասնակցելու Հայաստանի ներդրումային ծրագրերին։ Վարժապետյանի գործունեության շուրջ ամենալուրջ հարցերն առաջացել են 2026 թվականի օգոստոսին։ Օգոստոսի 13-ին կառավարության ճեպազրույցում լրագրողը Նիկոլ Փաշինյանին տեղեկություններ է ներկայացրել, որոնց համաձայն՝ «Լուդինգի» սեփականատերերը, օգտագործելով Ռոսպոտրեբնադզորի հետ ունեցած կապերը, խոչընդոտում են հայկական կոնյակի արտահանմանը և արտադրողներից պահանջում ընկերությունների բաժնեմասեր։ Փաշինյանը հայտարարել է, որ նման տեղեկությունների չի տիրապետում, սակայն հանձնարարել է ստուգել դրանք։ Վարչապետը խոսել է նաև «Լուդինգի» սեփականատերերին իրավապահների կողմից «սուրճի հրավիրելու» մասին։ Մեղադրանքները հնչել են ռուսական շուկայում հայկական ալկոհոլային արտադրանքի նկատմամբ սահմանափակումների խստացման պայմաններում։ Դեռ մայիսին Ռոսպոտրեբնադզորը դադարեցրել էր հայկական երեք արտադրողների որոշ գինիների և կոնյակների վաճառքը՝ պատճառաբանելով սահմանված պահանջներին անհամապատասխանությունը։ Այս զարգացումները լուրջ հարցեր են առաջացնում հայկական արտադրողների տնտեսական շահերի պաշտպանության վերաբերյալ։ Ռուսական շուկան նրանցից շատերի համար վաճառքի հիմնական ուղղություններից է։ Արտահանման սահմանափակումները կարող են հանգեցնել ֆինանսական ծանր կորուստների, խաթարել մատակարարման պայմանագրերը և մեծացնել կախվածությունը խոշոր ներմուծողներից։ Այդպիսի պայմաններում շուկայի խոշոր մասնակիցներն ունեն զգալի ազդեցություն արտադրողների առևտրային հնարավորությունների վրա։ Վերահսկողական սահմանափակումների հնարավոր օգտագործումը բաժնեմասեր կամ այլ զիջումներ ստանալու նպատակով կարող է ունենալ ծանր իրավական և տնտեսական հետևանքներ։ Հրապարակային մեղադրանքների ստուգումը պետք է ընդգրկի առանձին արտադրողների հետ հարաբերությունները, պայմանագրային պահանջները, ռուսական վերահսկողական մարմինների որոշումները և դրանց ընդունման հանգամանքները։ Վարժապետյանի գործարար անցյալի ուսումնասիրությունը բացահայտում է Հայաստանի նախկին իշխանության, խոշոր կապիտալի և ռուսական ալկոհոլային շուկայի միջև տարիների ընթացքում ձևավորված կապերի լայն շրջանակ։ Դրանց նշանակությունն այսօր առավել ակնհայտ է հայկական արտադրողների արտահանման պայմանների և տնտեսական շահերի պաշտպանության տեսանկյունից։ Հրապարակված փաստերն արդեն բավարար են հանգամանալից քննության համար։ Հիմնական հարցերի պատասխանները դեռ բացակայում են։
