Իրանի դեմ ամերիկյան նոր ռազմական հարվածների հեռանկարը կտրուկ սրել է Մերձավոր Արևելքի լարվածությունը՝ տարածաշրջանը կանգնեցնելով լայնածավալ պատերազմի նոր փուլի վտանգի առաջ։ ԱՄՆ-ը և Իսրայելը պատրաստվում են հնարավոր նոր հարվածների, Պարսից ծոցի երկրները նախազգուշացվել են սպասվող ռազմական գործողությունների և իրանական պատասխան հարվածների մասին։ Իրանի դեմ ամերիկյան նոր ռազմական հարվածների վտանգի խորացման պահին առանձնահատուկ քաղաքական նշանակություն է ստանում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հեռախոսազրույցը Իրանի Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար, գեներալ Մոհսեն Ռեզայիի հետ։ Այն տեղի է ունեցել ԱՄՆ Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունների նախօրեին՝ Վաշինգտոնում ռազմական գործողությունների հնարավոր վերսկսման շուրջ քննարկումների ֆոնին։ Պուտինի զրուցակցի ընտրությունն ինքնին ուշագրավ է։ Ռուսաստանի նախագահն անմիջական կապ է հաստատել Իրանի անվտանգության քաղաքականության առանցքային պատասխանատուի հետ, ինչը լրացուցիչ հարցեր է առաջացնում սպասվող ռազմական զարգացումների և դրանց շուրջ Մոսկվայի ու Թեհրանի հնարավոր համաձայնությունների վերաբերյալ։ Պուտինի և Ռեզայիի շփումն առանձնահատուկ է դիվանագիտական աստիճանակարգի տեսանկյունից։ Ռուսաստանի նախագահը բանակցել է Իրանի անվտանգության համակարգի առանցքային պաշտոնյայի հետ՝ նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի Մոսկվա կատարած այցից ընդամենը օրեր անց։ Ռեզային նախկինում ղեկավարել է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը և անմիջական կապ ունի երկրի ռազմաքաղաքական ղեկավարության հետ։ Նրա մասնակցությունը կարևորագույն բանակցություններին վկայում է, որ Իրանի անվտանգության համակարգը ներգրավված է հնարավոր համաձայնության և ռազմական հակազդեցության պայմանների մշակման մեջ։ Այս հեռախոսազրույցին նախորդել է դիվանագիտական ուշագրավ շղթա։ Հոկտեմբերի 25-ին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը Կատարի միջնորդությամբ նամակ էր փոխանցել Ռեզայիին՝ առաջարկելով վերսկսել բանակցությունները։ Հաջորդ օրը Թեհրանում գեներալը հանդիպել էր Թուրքիայի հետախուզության ղեկավարի, Պակիստանի բանակի հրամանատարի և Սաուդյան Արաբիայի պաշտպանության նախարարի հետ։ Այնուհետև տեղի ունեցան Մոսկվայի հանդիպումներն ու Դոհայի բանակցությունները։ Ընդամենը մեկ շաբաթում Ռեզային հայտնվեց Վաշինգտոնի, Մոսկվայի և Մերձավոր Արևելքի ազդեցիկ մայրաքաղաքների դիվանագիտական հաղորդակցության կենտրոնում։ Ռազմական վտանգի վերաբերյալ առավել առարկայական տեղեկություններ են հրապարակել ամերիկյան առաջատար լրատվամիջոցները։ Associated Press-ի տվյալներով՝ Վաշինգտոնը տարածաշրջանային դաշնակիցներին նախազգուշացրել է ընտրություններից հետո Իրանի դեմ հնարավոր հարվածների մասին։ Նրանց առաջարկվել է պատրաստվել էներգետիկ և կենսական ենթակառուցվածքների նկատմամբ իրանական պատասխան գործողություններին։ The Wall Street Journal-ը հաղորդում է, որ Պարսից ծոցի պետություններն արդեն նախապատրաստվում են ամերիկյան նոր ռմբակոծությունների հետևանքներին։ Միաժամանակ տարածաշրջան են ուղարկվել ամերիկյան լրացուցիչ ռազմածովային ուժեր և շուրջ ինը հազար զինծառայող։ Վտանգավոր նոր հանգամանք է հրապարակայնացրել ամերիկացի հայտնի լրագրող Թաքեր Կարլսոնը։ Նրա պնդմամբ՝ Դոնալդ Թրամփը քննարկում է Իրանի դեմ միջուկային զենքի կիրառման հնարավորությունը։ Ենթադրյալ թիրախը կենտրոնական Իրանում գտնվող «Փիքաքս Մաունթին» ստորգետնյա միջուկային օբյեկտն է։ Կարլսոնը պնդում է, որ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն փորձում է համոզել Թրամփին ընտրել այդ տարբերակը, իսկ որոշումը կարող է ընդունվել մինչև նոյեմբերի 7-ը։ Լրագրողը զգուշացրել է համաշխարհային աղետի հնարավորության մասին՝ մատնանշելով միջուկային զենքի կիրառման վտանգավոր նախադեպը։ Հոկտեմբերի 15-ին Թրամփը հրապարակայնորեն բացառել էր Իրանի դեմ միջուկային զենքի կիրառումը, սակայն ստորգետնյա օբյեկտներին հարվածելու նրա հայտարարությունները, ամերիկյան ռազմական նախապատրաստությունները և իսրայելական ճնշման վերաբերյալ հրապարակումները պահանջում են լուրջ ուշադրություն։ Նոր հարվածի հնարավորությունը հաստատվում է մի քանի անկախ աղբյուրներով։ Վաշինգտոնում Իրանի հարցով առկա են քաղաքական տարբեր մոտեցումներ։ Axios-ի տեղեկություններով՝ Վենսը և նախագահական բանագնաց Սթիվ Ուիթքոֆը պաշտպանում են բանակցությունները շարունակելու տարբերակը։ Նեթանյահուն և ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Փիթ Հեգսեթը հանդես են գալիս ռազմական գործողությունները վերսկսելու օգտին։ Ամերիկյան վարչակազմի մյուս ազդեցիկ ներկայացուցիչները նախընտրում են շարունակել տնտեսական ճնշումը։ Նոյեմբերի 2-ին Թրամփը հայտարարել է, որ նոր հարվածի որոշումը կայացնելու հարցում չի շտապում։ Միաժամանակ նա շարունակում է Իրանից պահանջել միջուկային ծրագրի վերաբերյալ հստակ պարտավորություններ։ Այսօր ԱՄՆ-ում անցկացվող Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրությունները լրացուցիչ քաղաքական նշանակություն են հաղորդում Իրանի շուրջ զարգացումներին։ Քվեարկության արդյունքները կարող են փոխել Վաշինգտոնում ուժերի հարաբերակցությունը, ուժեղացնել Կոնգրեսի վերահսկողությունը Սպիտակ տան նկատմամբ և մեծացնել Իրանի դեմ հնարավոր ռազմական գործողությունների քաղաքական գինը Թրամփի համար։ Իրանի դեմ երկարատև պատերազմը բարձրացրել է էներգակիրների գները և մեծացրել ամերիկյան բյուջեի ռազմական ծախսերը։ Ռազմական նոր գործողությունների քաղաքական գինը նույնպես կարող է աճել։ Թրամփի առջև կանգնած է բարդ ընտրություն՝ ռազմական ճնշման ուժեղացում, դիվանագիտական համաձայնություն կամ ներկայիս տնտեսական շրջափակման շարունակություն։ Բանակցային ճանապարհը դեռ գործում է։ Reuters-ի տվյալներով՝ Դոհայում Կատարի միջնորդությամբ անցկացված եռօրյա քննարկումներից հետո համաձայնության նախագիծ է շրջանառվում։ Իրանը ներկայացրել է իր յոթ կետանոց առաջարկի արագացված տարբերակը, որը ներառում է ամերիկյան ծովային շրջափակման դադարեցումը, Հորմուզի նեղուցի ապաշրջափակումը և պատժամիջոցների վերանայումը։ Սակայն միջուկային ծրագրի և փոխադարձ երաշխիքների շուրջ տարաձայնությունները պահպանվում են։ Մոսկվայի դիրքորոշումը պետք է դիտարկել այս բանակցությունների համատեքստում։ Ռուսաստանն առաջարկել է մասնակցել հնարավոր միջուկային համաձայնությանը, այդ թվում՝ ընդունելով Իրանի հարստացված ուրանի պաշարները։ Նոյեմբերի 2-ին Չինաստանում ևս տեղի են ունեցել Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի բարձրաստիճան ներկայացուցիչների հետ անվտանգության հարցերով բանակցություններ։ Մոսկվան և Պեկինը ձգտում են մասնակցել տարածաշրջանային ապագա կարգավորման պայմանների մշակմանը։ Իրանի շուրջ համաձայնությունը կարող է էականորեն փոխել նրանց հարաբերությունները Վաշինգտոնի հետ և ուժերի հարաբերակցությունը Մերձավոր Արևելքում։ Հայաստանի համար Իրանի շուրջ իրադարձություններն ունեն անմիջական նշանակություն։ Իրանը Հայաստանի հարավային հարևանն է, կարևոր առևտրային և էներգետիկ գործընկերը։ Նոր լայնածավալ պատերազմը կարող է խաթարել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման ծրագրերը, էներգետիկ մատակարարումները և Հարավային Կովկասի անվտանգությունը։ Միջուկային զենքի կիրառման հետևանքները շատ ավելի հեռուն գնացող կլինեն։ Վերջին օրերի ռազմական և դիվանագիտական զարգացումները ցույց են տալիս, որ Իրանի շուրջ քննարկվում են տարածաշրջանի ապագայի համար վճռորոշ որոշումներ։ Վաշինգտոնը պահպանում է ռազմական ուժ կիրառելու հնարավորությունը, Թեհրանը պատրաստվում է պատասխան գործողությունների, իսկ Մոսկվան, Պեկինն ու տարածաշրջանային մայրաքաղաքները փորձում են ազդել զարգացումների ընթացքի վրա։ Հաջորդ որոշումը կարող է կանխել պատերազմի նոր փուլը կամ Մերձավոր Արևելքը կանգնեցնել անհամեմատ ավելի վտանգավոր առճակատման առաջ։
